Home Το Χωριό Κισσός Το Άγιο Πνεύμα Ο Νεότερος Κώδικας

Ο Νεότερος Κώδικας

Ο όρος "νεότερος κώδικας" έχει να κάνει με την ιστορική διαδρομή της μονής Αγίου Πνεύματος και τη βίαιη διακοπή της μακραίωνης ιστορίας της στις 15 Ιουνίου 1821, με τη σφαγή των μοναχών και την πυρπόληση της. Από το σημείο μηδέν στο οποίο βρέθηκε ο σεπτός αυτός χώρος, άρχισε να ανασυστήνεται το 1836 με την ίδρυση της περιώνυμης Σχολής και έκτοτε καθιερώθηκε στη συνείδηση του Λαού ως χώρος παιδείας και μάθησης. Το Άγιο Πνεύμα δεν λειτούργησε έκτοτε ως αυτοτελής μονή, αλλά προσαρτήθηκε στο πλησιέστερο και ισχυρότερο τότε μοναστήρι του Πρέβελη.

Η επαναλειτουργία του χώρου και οι ποικίλες δραστηριότητες οι οποίες αναπτύχθηκαν, είχαν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία του λεγόμενου "νεότερου κώδικα", ο οποίος άρχισε να συντάσσεται στις 11 Ιουνίου 1847 και στον οποίο καταχωρήθηκαν οικονομικά στοιχεία μέχρι τους πρώτους μήνες του 1866. Σώθηκε και φυλάσσεται μέχρι σήμερα στο μουσείο κειμηλίων της Μονής Πρέβελη χάριν της ευαισθησίας και της διαίσθησης του Γεωργίου Μαυρομιχελάκη από τον Κισσό. Ο μακαριστός Νείλος Θεοδωράκης (1888 -1982), ιερομόναχος και μετέπειτα ηγούμενος της μονής Πρέβελη σε συνάντηση που είχα μαζί του στις αρχές Δεκεμβρίου 1979 στο Ρέθυμνο, όπου διέμενε τότε, μου αφηγήθηκε το παρακάτω περιστατικό:

"Στα χρόνια πριν από τη Μικρασιατική καταστροφή επισκεπτόμουν τακτικά τη γεννέτειρά μου, το χωριό Δουμαργιό (Κεντροχώρι). Επιστρέφοντας για τον Πρέβελη περνούσα πάντοτε από το Άγιο Πνεύμα για προσκύνηση. Αγαπούσα πολύ το χώρο, γιατί είχα φοιτήσει εκεί στο Ελληνικό Σχολείο. Διερχόμενος στη συνέχεια από τον Κισσό κι ενώ βρισκόμουν στο δυτικότερο σημείο του χωριού, με αντελήφθηκε ο Μιχελογιώργης, γνωστός σε μένα κάτοικος του χωριού, και μου φώναξε: Νείλο, περίμενε με να σου δώσω κάτι... Σε λίγο κατέβηκε στο δρόμο και κρατούσε ένα μεγάλο βιβλίο. Μου το έδωσε και μου είπε. Νείλο, τούτονέ το βιβλίο το φέρανε τα κοπέλια μου στο σπίτι από τοΆγιο Πνεύμα. Εγώ δεν κατέχω γράμματα, αλλά κάτι σημαντικό θα γράφει. Πάρε το στου Πρέβελη να το φυλλάξετε. Τότε μου έδωσε το νεότερο κώδικα, τον οποίο μετέφερα στον Πρέβελη κι έτσι το κειμήλιο αυτό σώθηκε."

Ο αναφερόμενος Κώδικας είναι στο σύνολο του λιτός και απέρριτος, χωρίς εσωτερικό ή εξωτερικό διάκοσμο, έχει διαστάσεις 31,5 Χ 22,3 εκ. Δεν έχει εξώφυλλο, προφανώς έχει καταστραφεί, ενώ στο σωζόμενο εσώφυλλο αναγράφεται με καλλιγραφικά γράμματα.

 

 

"Κώδηξ του Ιερού

Μοναστηρίου Αγίου

Πνεύματος

εν έτει Σωτηρίω

αώμζ(1847)

εν μηνί Ιουνίω Ιά "(11)

Το περιεχόμενο του Κώδικα δύναται να χωριστεί στις παρακάτω τέσσερις ενότητες:

 

 

 

 

1. Περιγραφή της θέσης και του μοναστηριακού συγκροτήματος.

"Περίτου ιερού Μοναστηρίου και των εν αυτώ ευρισκομένων οικημάτων. Το ιερόν τούτο Μοναστήριον κείται μεταξύ των χωρίων Κισσού και Δουμαεργιού έρημον όν, υπάρχει και η εν αυτώ ιερά εκκλησία έρημος, τιμώμενη επ'ονόματι της Αγίας Τριάδος και του Αγίου Νικολάου. Απέναντι του Νάρθηκος είναι βρύσις, ήτις ρέει ακαταπαύστως ύδωρ γλυκύτατον. Πλησίον της βρύσεως είναι ονδάς και κατόγεον. Κάτωθεν εν κελλίον. Πλησίον αυτού έτερον όπου διαμένουν οι Μαθηταίτου Σχολείου. Ένδον του Μοναστηρίου ευρίσκεται και ένας σταύλος των ζώων, ομού με το οσπήτιον της αποθήκης των αχύρων. Εν ελαιοτρυβείον με την αποθήκην της πηρήνας. Έτερον οσπήτιον της αποθήκης των ελαιών. Όπισθεν του Ιερού Βήματος κείται Σχολείον κατά την αλληλοδιδακτικήν μέθοδον και εν αυτώ σπουδάζουν οι παίδες των πλησίωνχωρίων."

2.   Κινητά περιουσιακά στοιχεία της μονής.

Στην ενότητα αυτή καταγράφονται ιερά σκεύη και βιβλία, ιερατικές στολές, ένας σταυρός μαλαματένιος με μερτζάνια και γίνεται ειδική αναφορά για ένα τάσι αργυρούν εις δράμια ως έγγιστα 152 γεγραμμένον εντός με το όνομα του (ιερομόναχου της μονής) Χατζή Νεοφύτου, κατασφετερισθέν δ' υπό του προηγουμένου Νείλου. Μάλλον πρόκειται για τον Ηγούμενο Νείλο Μοσχοβίτη (1823-1862).

Καταγράφονται επίσης τα ζώα της μονής, καθώς και το καζάνι ρακής, 1 βουτζή βαρέλιον, 12 πιθάρια, 5 κουρούπια και λοιπά σκεύη οικοσυσκευής. Απ' αυτά δε σώθηκε τίποτα.

3.   Καταγραφή της ακίνητης περιουσίας Movήc

Τα κτήματα τα οποία αναγράφονται βρισκόταν στις κτηματικές περιφέρειες του Κισσού και του Δουμαεργιού. Αναγράφεται η έκταση σε μουζούρια και τα δέντρα που έχει έκαστο κτήμα. Αναγράφονται όμως και τα τοπωνύμια, καθώς και με ποιους συνόρευαν τότε. Για τους κατοίκους των δύο προαναφερόμενων χωριών ίσως έχει ενδιαφέρον η λεπτομερής αναφορά. Εδώ θα αναφέρω μόνο το σύνολο, όπως ακριβώς αναφέρεται στον Κώδικα:

"Σύνοψις των όλων ελαιοδένδρων, χωραφιών, αμπελιών και λοιπών διαφόρων δένδρων του Ιερού Μοναστηρίου.

Ελαιόδενδρα άπαντα                                      328

Χωράφια Μουζουριών                                      49,2

5 Αμπέλια εις διάφορα μέρη εργατών                 76

Μουρνιές ρίζες                                                28

Απιδιές ρίζες                                                     5

Συκιές ρίζες                                                      4

Καρυδιές Ρίζες                                                  3

Δρυάδες ρίζες                                                 30

Πεύκοι ρίζες                                                     2

1  Νερόμυλος

2  Περιβόλια

3 Αγριάδα εις (θέσιν)Άγιον Γεώργιον

4  Εκκλησίαι. Άγιος Γεώργιος και Άγιος Αντώνιος.

6.Τα ερείπια του βρίσκονται στη θέση Καλλαμιάρης του δ.δ.Κεντροχωρίου.

4. Το Άγιο Πνεύμα ως επιτελικό κέντρο εκπαίδευσης Αγίου Βασιλείου.

Τα στοιχεία τα οποία είναι καταχωρημένα στην ενότητα αυτή αποτελούν σημαντικότατες πληροφορίες για θέματα εκπαίδευσης, σε μια εποχή κατά την οποία η Κρήτη βρισκόταν στο απόγειο των προσπαθειών της για την αποτείναξη του τούρκικου ζυγού. Δικαιώματα εκπαίδευσης μπορεί να είχαν οι υπόδουλοι με τα προνόμοια που έδιναν κατά διαστήματα οι δυνάστες, τουλάχιστον από τα χρόνια της Αιγυπτιακής κατοχής, δηλαδή το 1830 και μετά. Είναι όμως εξίσου γνωστό, ότι δεν έδιναν ούτε μία δεκάρα για την εκπαίδευση των Ραγιάδων. Η εκπαίδευση ήταν υπόθεση κυρίως της εκκλησίας, που επωμιζόταν το οικονομικό κόστος και είχε την ευθύνη της οργάνωσης και δευτερεύοντος της τοπικής κοινωνίας, η οποία βοηθούσε όπως μπορούσε. Ωστόσο ο ταπεινός κώδικας του Αγίου Πνεύματος αποτελεί τη μοναδική πηγή έγκυρης και λεπτομερούς πληροφόρησης σε θέματα εκπαίδευσης για το σύνολο της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου από το φθινόπωρο του 1863 ως την άνοιξη του 1866. Οι πληροφορίες αυτές δείχνουν όμως και μια άλλη πτυχή του εθνο-απελευθερωτικού αγώνα της Κρήτης. Καταγράφουν την καθημερινή πάλη, και δείχνουν τους αγώνες και την αγωνία όσων είχαν την ευθύνη της περιοχής Αγίου Βασιλείου σε καιρούς χαλεπούς και χρόνους δίσεκτους, οι οποίοι με υψηλό αίσθημα ευθύνης ενεργούσαν προς το συμφέρον και μόνον του Έθνους, προσφέροντας στους υπόδουλους προγόνους μας παιδεία και μάθηση, δηλαδή εθνική αφύπνιση. Φαίνεται επίσης καθαρά η οργανωμένη προσπάθεια, η οποία με μικρά αλλά σταθερά βήματα προωθούσε την κάλυψη των αναγκών της Επαρχίας σε θέματα εκπαίδευσης. Έτσι από την ίδρυση της Σχολής Αγίου Πνεύματος το 1836 και μάλιστα "της πρώτης και μόνης Σχολής"για ολόκληρη την Επαρχία, συναντούμε το 1863-66 επιπλέον άλλα τρία σχολεία, στα οποία αναφαίνεται και το στοιχείο του γεωγραφικού επιμερισμού.

Στο προαναφερόμενο διάστημα, πριν δηλαδή από τη μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866 - 69, εκτός από τη Σχολή Αγίου Πνεύματος, ο χώρος της μονής λειτουργούσε και ως επιτελικό κέντρο εκπαίδευσης Αγίου Βασιλείου. Είχε συσταθεί κοινό ταμείο, "Η Εφορία των εν Λάμπη Κοινών Καταστημάτων" σώζεται σε έγγραφα της Μονής Πρέβελη σφραγίδα με την ένδειξη αυτή και τα ονόματα της Επιτροπής. Στο Άγιο Πνεύμα υπήρχε ειδικός διαχειριστής, ονόματι Χαράλαμπος Αστρίτης, ο οποίος υπέγραφε και τις καταστάσεις εσόδων εξόδων. Στις καταστάσεις αυτές αναγράφονται οι εκπαιδευτικοί που δίδασκαν, το ποσό της αντιμισθίας τους, τα χωριά που λειτουργούσε σχολείο και τα έξοδα λειτουργίας ενός εκάστου. Η εικόνα που αποτυπώθηκε στον κώδικα από τη διαχείριση του προαναφερόμενου διαστήματος είναι κατά πάντα αξιοπρόσεκτη. Στο ταμείο συγκεντρώθηκε από διάφορες πηγές το σημαντικότατο για την εποχή εκείνη ποσό των ( 21.073 ) γροσίων. Αξίζει όμως να δούμε τις πηγές από τις οποίες προήλθαν τα χρήματα αυτά:

α. Κατάσταση εσόδων

Από ενοικίαση κτημάτων της Μονής Αγίου Πνεύματος σύνολο γροσίων                          γρόσια         9.925

Από πώληση βιβλίων στο Άγιο Πνεύμα                                                                          ""                  94

Από δίσκο στο Άγιο Πνεύμα                                                                                         ""                  54

Συνδρομή από την Ι.Μ. Πρέβελη                                                                                   ""             3.000

Συνδρομή από την Ι.Μ. Ασωμάτων                                                                                ""             2.000

Δάνειο εκ του Ρεθύμνης                                                                                               ""             6.000


Σύνολο εσόδων γροσίων                                                                                                            21.073

 

β. Κατάσταση εξόδων:

Πληρωμή μισθών Εμμανουήλ Γαβριγέλη (Σχολείου Αγ. Πνεύματος)                                 γρόσια       4.396,20

Διάφορα έξοδα σχολείων, αναλώσιμα κλπ έξοδα                                                            ""            2.443,30

Εις δάνειον εκ του Ρεθύμνης                                                                                        ""            3.733,00

Πηρωμή μισθών Ανδρέα Μ,Σαουνάτσου (Σχολείου Σελλίων)                                             ""            3.470,20

Πληρωμή μισθών Μ. Μαρκουλάκη (Σχολείου Σελλίων)                                                     ""            1.563,00

Έξοδα Σχολείου Σελλίων                                                                                              ""              513,00

Πληρωμή μισθών Ιωάννου Μ. Ψαρού (Σχολείου Λευκογείων)                                            ""            1.000,00

Έξοδα Σχολείου Λευκογείων                                                                                         ""              288,30

Πληρωμή μισθών Α. Ιωάν. Γυπαράκη (Σχολείου Μελάμπων)                                              ""            1.600,00

πόλοιπο για το χρέος                                                                                                   ""            1.983,00


Σύνολο εξόδων γρόσια                                                                                                               20.991,00

 

Στο τέλος αναγράφεται:

"Συμποσούνται τα παραπάνω έξοδα εις είκοσι χιλιάδαις και εννεακόσια ενενήντα εν, επιφυλαττόμενοι κάθε λάθους Χαράλαμπος Αστρίτης."

Οι καταστάσεις εσόδων - εξόδων του Κώδικα σταματούν, όπως ανάφερα πιο πάνω, στις αρχές του 1866, άρα και οι πληροφορίες μας για την εκπαίδευση στον Άη Βασίλη. Προφανώς τα πράγματα αγρίευαν κάθε μέρα και περισσότερο. Οι συγκεντρώσεις προκρίτων και καπεταναίων ξεκίνησαν από την άνοιξη του 1866 και την 21 η Αυγούστου στη συνέλευση του Ασκύφου κηρύχθηκε επίσημα η κατάργηση της τουρκικής κυριαρχίας και η ένωση της Κρήτης μετά της Ελλάδος. Η τρίχρονη Κρητική Επανάσταση 1866-69 αναθέρμανε τις ψυχές των Κρητικών για ελευθερία και ένωση με τη μητέρα Ελλάδα κι έφερε τα θέματα εκπαίδευσης σε δεύτερη μοίρα, μια και κατά τις επαναστατικές περιόδους σχολεία δεν λειτουργούσαν. Η δραστηριότητα σε θέματα εκπαίδευσης θα ξεκινήσει πάλι το 1870, δηλαδή μετά το τέλος των πολεμικών επιχειρήσεων.

 

 
FacebookYoutubeWikipedia
kissoscrete.gr
Μηνύματα Συλλόγου

Κοπή Πρωτοχρονιάτικης Πίτας 2018

 

Σας προσκαλούμε στο γλέντι για την κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας του συλλόγου μας σε μια βραδιά Κισσανή για να γλεντίσουμε, να φάμε και να πιούμε όπως στο χωριό μας, την Παρασκευή 19 Ιανουαρίου 2018 στο κρητικό κέντρο 'Ζορμπάς'.

Πληροφορίες/κρατήσεις : 6983176715

Readmore..

Επιχειρήσεις Κισσανών
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση